ΚΥΠΡΟΣ: ΕΟΚΑ - «Αττίλας Ι» και «Αττίλας ΙΙ»- Η μαύρη επέτειος του 1974
ΚΥΠΡΟΣ: ΕΟΚΑ – Αττίλας Ι» και «Αττίλας ΙΙ – Η μαύρη επέτειος του 1974. Το Πραξικόπημα που Έφερε τον Αττίλα. Η μαύρη επέτειος του 1974 δεν ήταν κεραυνός εν αιθρία. Ήταν το αποτέλεσμα μιας μακράς αλυσίδας γεγονότων, πολιτικών σφαλμάτων και προδοτικών ενεργειών που κορυφώθηκαν σε μια από τις μεγαλύτερες τραγωδίες της νεότερης ελληνικής ιστορίας.
Η ιστορία ξεκινά το 1955, όταν ο απόστρατος συνταγματάρχης Γεώργιος Γρίβας («Διγενής») ίδρυσε την Εθνική Οργάνωση Κυπρίων Αγωνιστών (ΕΟΚΑ), με πολιτικό ηγέτη τον Αρχιεπίσκοπο Μακάριο. Στόχος: η αποτίναξη του βρετανικού ζυγού και η Ένωση με την Ελλάδα. Ο αγώνας κράτησε τέσσερα χρόνια, στοίχισε θυσίες, αλλά δεν έφερε την Ένωση. Αντ’ αυτού, οι Συμφωνίες Ζυρίχης-Λονδίνου (1959) οδήγησαν στην ανακήρυξη της Κυπριακής Δημοκρατίας το 1960.
Από την ΕΟΚΑ στην ΕΟΚΑ Β΄: Η στροφή προς την αυτοκαταστροφή
Η ΕΟΚΑ Β΄ που εμφανίστηκε το 1971 ήταν ένα εντελώς διαφορετικό φαινόμενο. Ιδρυμένη πάλι από τον Γρίβα, τάχθηκε εναντίον του Μακαρίου, ο οποίος είχε πλέον στραφεί στην υποστήριξη της ανεξαρτησίας της Κύπρου. Η οργάνωση επιδόθηκε σε δολιοφθορές και τρομοκρατικές ενέργειες, υπονομεύοντας συστηματικά τη νόμιμη κυβέρνηση. Η Χούντα των Αθηνών (1973-1974) την ενίσχυσε παρασκηνιακά, ενώ παράλληλα απέσυρε την ελληνική Μεραρχία από την Κύπρο, απογυμνώνοντας την άμυνα του νησιού.
Το προδοτικό πραξικόπημα της 15ης Ιουλίου 1974 ήταν η κορύφωση αυτής της υπονόμευσης. Η Εθνική Φρουρά και η ΕΟΚΑ Β΄ επιτέθηκαν στον Μακάριο, ο οποίος κατάφερε να διαφύγει, αλλά οι συγκρούσεις άφησαν πίσω τους περίπου 100 νεκρούς. Το πραξικόπημα έδωσε στην Τουρκία το πρόσχημα που αναζητούσε.
Το διπλωματικό υπόβαθρο: Το πρόσχημα της Συνθήκης Εγγυήσεων
Η Τουρκία επικαλέστηκε το Άρθρο IV της Συνθήκης Εγγυήσεων του 1960, που της παρείχε το δικαίωμα μονομερούς επέμβασης σε περίπτωση παραβίασης του status quo. Η Συνθήκη, που είχε υπογραφεί από Κύπρο, Ελλάδα, Τουρκία και Ηνωμένο Βασίλειο, ήταν ένα από τα θεμέλια της ανεξαρτησίας του νησιού. Ωστόσο, η Τουρκία την εκμεταλλεύτηκε για να δικαιολογήσει αυτό που αποκάλεσε «ειρηνευτική επέμβαση» — μια επέμβαση που εξελίχθηκε σε βάναυση εισβολή.
Παράλληλα, το Σχέδιο Άτσεσον (1964) είχε ήδη αποκαλύψει τις διαθέσεις των μεγάλων δυνάμεων. Η πρόταση του Αμερικανού διπλωμάτη Ντιν Άτσεσον προέβλεπε την Ένωση της Κύπρου με την Ελλάδα, με αντάλλαγμα την παραχώρηση βάσης στην Τουρκία. Ο Μακάριος το απέρριψε, αλλά το σχέδιο αυτό κατέδειξε την τάση των ΗΠΑ να θυσιάζουν την κυριαρχία της Κύπρου στον βωμό των συμμαχικών τους συμφερόντων.
«Αττίλας Ι» και «Αττίλας ΙΙ»: Η βάρβαρη εισβολή
Πέντε ημέρες μετά το πραξικόπημα, το πρωί της 20ής Ιουλίου 1974, η Τουρκία εξαπέλυσε την «Επιχείρηση Αττίλας».
- Αττίλας Ι (20-22 Ιουλίου): Αποβάσεις και αεροπορικές επιθέσεις στην περιοχή της Κερύνειας.
- Αττίλας ΙΙ (14-16 Αυγούστου): Δεύτερη φάση εισβολής, που επέκτεινε τα κατεχόμενα εδάφη στο 36,2% της Κύπρου.
Η Τουρκία κατέλαβε το 36,2% του νησιού, εκτοπίζοντας 150.000 Ελληνοκύπριους και προκαλώντας 4.500-6.000 νεκρούς και τραυματίες, καθώς και πάνω από 2.000 αγνοούμενους.
Μια πληγή που δεν επουλώνεται: Οι μαρτυρίες των θυμάτων
Το Αρχείο της ΕΡΤ διασώζει συγκλονιστικές μαρτυρίες Κυπρίων που εγκατέλειψαν το νησί το καλοκαίρι του 1974.
Ιδιαίτερα αποτρόπαιες είναι οι μαρτυρίες για τα στρατόπεδα κράτησης γυναικών και παιδιών. Στη Βώνη, αλλά και σε άλλα χωριά της επαρχίας Αμμοχώστου (Βιτσάδα, Μαραθόβουνο, Γύψου), ο τουρκικός στρατός δημιούργησε στρατόπεδα συγκέντρωσης όπου διαπράχθηκαν συστηματικοί βιασμοί. Μια γυναίκα θύμα περιγράφει: «Μας βάλανε σε αίθουσα του σχολείου στη Βώνη… Εκεί έμπαιναν όποτε ήθελαν, διάλεγαν και μας πήγαιναν για να ικανοποιήσουν τις σεξουαλικές τους επιθυμίες». Οι γυναίκες απελευθερώθηκαν σταδιακά μετά τη συμφωνία κατάπαυσης πυρός της 16ης Αυγούστου, με τη διαδικασία να ολοκληρώνεται μέχρι τα μέσα Οκτωβρίου.
Το τίμημα της διχόνοιας
Η τραγωδία του 1974 δεν ήταν αναπόφευκτη. Ήταν το αποτέλεσμα της προδοτικής δράσης της ΕΟΚΑ Β΄ και της Χούντας, που έδωσαν στην Τουρκία το πρόσχημα που αναζητούσε. Ήταν η κατάχρηση της Συνθήκης Εγγυήσεων από την Τουρκία για να δικαιολογήσει την παράνομη εισβολή της. Ήταν η αποτυχία των διπλωματικών σχεδίων, όπως το Σχέδιο Άτσεσον, να βρουν μια βιώσιμη λύση. Και πάνω απ’ όλα, ήταν η ανείπωτη ανθρώπινη τραγωδία χιλιάδων θυμάτων, αγνοουμένων και προσφύγων, που πλήρωσαν το τίμημα.
Πενήντα και πλέον χρόνια μετά, η Κύπρος παραμένει διχοτομημένη, με το βόρειο τμήμα της υπό παράνομη τουρκική κατοχή. Η μνήμη του μαύρου καλοκαιριού του 1974 παραμένει ζωντανή, ως υπενθύμιση των συνεπειών της εσωτερικής διχόνοιας και της ξένης επέμβασης.
#Κύπρος #1974 #Αττίλας #ΕΟΚΑ #ΤουρκικήΕισβολή #Μακάριος #Πραξικόπημα #ΣυνθήκηΕγγυήσεων #Αγνοούμενοι #Πρόσφυγες #Κατοχή #Διχοτόμηση #Ιστορία
