Ορίστηκε στα 15 έτη το όριο ηλικίας στα social media – Τι αλλάζει από 1η Ιανουαρίου 2027

Ορίστηκε στα 15 έτη το όριο ηλικίας στα social media – Τι αλλάζει από 1η Ιανουαρίου 2027. Η Ελλάδα νομοθετεί πρώτη την «ψηφιακή ενηλικίωση» – Τι σημαίνει για γονείς, παιδιά και πλατφόρμες. Η Ελλάδα θεσπίζει όριο ηλικίας 15 ετών στα social media από 1η Ιανουαρίου 2027. Αναλυτικός οδηγός για γονείς: Kids Wallet, EU Kids Act, υποχρεώσεις πλατφορμών, διδάγματα Αυστραλίας, ευθύνη και κυρώσεις.

Η Ελλάδα επιλέγει να μην περιμένει την ολοκλήρωση της ευρωπαϊκής νομοθετικής διαδικασίας. Από την 1η Ιανουαρίου 2027, η χώρα μας θεσπίζει εθνικό όριο ηλικίας τα 15 έτη για την πρόσβαση στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, πρωτοστατώντας στη συζήτηση για την «ψηφιακή ενηλικίωση» σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Πρόκειται για μια τολμηρή πολιτική απόφαση που μετατοπίζει τη συζήτηση από το «αν χρειάζεται ηλικιακό όριο» στο «πώς αυτό μπορεί να εφαρμοστεί στην πράξη χωρίς να δημιουργούνται νέοι κίνδυνοι για τα προσωπικά δεδομένα».

Η διαδρομή από τη Νέα Υόρκη στις Βρυξέλλες

Η ελληνική πρωτοβουλία δεν ξεκίνησε τυχαία. Ήταν ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης που άνοιξε τη σχετική συζήτηση από το βήμα της Γενικής Συνέλευσης των Ηνωμένων Εθνών πριν από περίπου δύο χρόνια, ζητώντας κοινή δράση για την προστασία των ανηλίκων στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Η Ελλάδα επέλεξε από νωρίς να μην αρκεστεί σε διαπιστώσεις, αλλά να αναπτύξει συγκεκριμένο τεχνολογικό εργαλείο: το Kids Wallet. Πρόκειται για εφαρμογή του ελληνικού Δημοσίου, παραλλαγή του Gov.gr Wallet, που χρησιμοποιείται ήδη για την επιβεβαίωση ηλικίας στην αγορά προϊόντων 18+ (καπνικά, αλκοόλ) και πλέον επεκτείνεται στην ψηφιακή πρόσβαση.

Ο υπουργός Ψηφιακής Διακυβέρνησης και Τεχνητής Νοημοσύνης, Δημήτρης Παπαστεργίου, εξήγησε στο ΑΠΕ-ΜΠΕ γιατί η χώρα προχωρά τώρα: «Με δεδομένο ότι το ευρωπαϊκό πλαίσιο θα κάνει κατ’ εκτίμηση περίπου 20 μήνες για να ψηφιστεί, μεριμνούμε και για την επόμενη γενιά παιδιών του δημοτικού και του γυμνασίου τα οποία θα είναι αβοήθητα μέσα σε ένα ψηφιακό τοπίο χωρίς ρύθμιση, χωρίς καθοδήγηση».

Το ευρωπαϊκό πλαίσιο: EU Kids Act

Στις 17 Σεπτεμβρίου 2026, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρουσίασε την πρόταση για την Πράξη KIDS (EU Kids Act), ένα νέο κανονιστικό πλαίσιο που δομείται γύρω από τέσσερις πυλώνες:

Σταδιακή πρόσβαση ανά ηλικία:

• Κάτω των 13 ετών: Πλήρης απαγόρευση πρόσβασης σε πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης.
• 13 έως 15 ετών: Πρόσβαση μέσω «mini λογαριασμού» υπό γονική εποπτεία, με χρονικό περιορισμό 1 ώρας ημερησίως και περιορισμένες λειτουργίες.
• Άνω των 15 ετών: Δυνατότητα δημιουργίας και διαχείρισης αυτόνομου λογαριασμού.

Ασφάλεια εκ σχεδιασμού: Οι υπηρεσίες που απευθύνονται σε ανηλίκους θα πρέπει να απενεργοποιούν εξ ορισμού την ατέρμονη κύλιση (infinite scroll), τις ειδοποιήσεις κατά τις ώρες ύπνου, και να απαγορεύουν την ανεπιθύμητη επαφή από αγνώστους. Τα προφίλ ανηλίκων θα είναι ιδιωτικά εξ ορισμού.

Επαλήθευση ηλικίας με σεβασμό στην ιδιωτικότητα: Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει αναπτύξει ευρωπαϊκή εφαρμογή επαλήθευσης ηλικίας που δεν διατηρεί έγγραφα ταυτότητας ή βιομετρικά δεδομένα.

Αντιστροφή του βάρους της απόδειξης: Οι πλατφόρμες θα πρέπει πλέον να αποδεικνύουν ότι οι υπηρεσίες τους είναι ασφαλείς και κατάλληλες για την ηλικία των χρηστών τους, αντί να επιβαρύνονται οι ρυθμιστικές αρχές με την υποχρέωση απόδειξης του αντιθέτου.

Πίνακας: Τι ισχύει σήμερα – Τι αλλάζει από το 2027

Πώς λειτουργεί το Kids Wallet: Τεχνολογία χωρίς συλλογή δεδομένων

Το κρισιμότερο τεχνικό ζήτημα – και αυτό που ο υπουργός χαρακτήρισε «ελέφαντα στο δωμάτιο» – ήταν ο ισχυρισμός των πλατφορμών ότι δεν μπορούσαν να γνωρίζουν την ηλικία των χρηστών. Η ελληνική απάντηση είναι το Kids Wallet, το οποίο δεν επιστρέφει την ημερομηνία γέννησης ή οποιοδήποτε στοιχείο ταυτότητας. Επιστρέφει μόνο ένα σήμα (flag) για το αν ο χρήστης βρίσκεται πάνω ή κάτω από το εκάστοτε ηλικιακό όριο – 12, 13 ή 15 ετών.

Ο γονέας εγκαθιστά την εφαρμογή και συνδέεται με κωδικούς TaxisNet, με επιβεβαίωση μέσω OTP. Τα βασικά στοιχεία του παιδιού αποθηκεύονται τοπικά στη συσκευή, κρυπτογραφημένα, και δεν μεταδίδονται σε εξωτερικούς διακομιστές. Η εφαρμογή ακολουθεί τις τεχνικές προδιαγραφές που εξέδωσε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή για την ευρωπαϊκή λύση επαλήθευσης ηλικίας.

Τι σημαίνει πρακτικά για τα παιδιά 13-15 ετών

Η ευρωπαϊκή πρόταση δεν σημαίνει ότι τα παιδιά 13-15 ετών θα έχουν πρόσβαση στο Instagram ή το TikTok όπως το γνωρίζουμε σήμερα. Όπως διευκρίνισε ο κ. Παπαστεργίου: «Η Ευρώπη δεν λέει ότι στα 13 ένα παιδί θα μπει στο Instagram όπως είναι το Instagram σήμερα. Λέει πως θα μπορούν τα παιδιά να έχουν πρόσβαση, βέβαια με γονική συναίνεση, σε ειδικά διαμορφωμένα περιβάλλοντα social media, χωρίς συνεχές scrolling, όπου δεν θα επιτρέπεται σε έναν ξένο να στέλνει μηνύματα και δεν θα λειτουργεί το βράδυ».

Πρόκειται για περιορισμένα περιβάλλοντα, όχι για ελεύθερη πρόσβαση στις πλατφόρμες. Οι βασικοί περιορισμοί περιλαμβάνουν:

• Μέγιστη χρήση 1 ώρα την ημέρα
• Κλειδώματα για το βράδυ – αδυναμία πρόσβασης κατά τις ώρες ύπνου
• Απουσία ατέρμονης κύλισης (infinite scroll)
• Αδυναμία λήψης μηνυμάτων από αγνώστους
• Γονική συναίνεση ως προϋπόθεση δημιουργίας λογαριασμού

Γιατί δεν αρκεί το όριο ηλικίας: Ψηφιακός εθισμός και ανάπτυξη εγκεφάλου

Ο ίδιος ο υπουργός αναγνωρίζει ότι το όριο ηλικίας από μόνο του δεν λύνει το πρόβλημα του ψηφιακού εθισμού. «Το ίδιο πρόβλημα αντιμετωπίζουμε και εμείς οι μεγαλύτεροι», παραδέχεται, επισημαίνοντας ωστόσο τη διαφορά: «Για τα παιδιά αυτό δεν είναι δεδομένο. Είναι πολύ πιο εύπλαστοι αυτοί οι μηχανισμοί στο παιδικό μυαλό. Είναι πολύ πιο επικίνδυνες αυτές οι ηλικίες όταν ο εγκέφαλος αναπτύσσεται».

Η επιστημονική έρευνα επιβεβαιώνει αυτή την ανησυχία. Συστηματική ανασκόπηση 23 μελετών που δημοσιεύθηκε στο BMC Pediatrics (2025) κατέληξε ότι η υπερβολική χρήση των social media συνδέεται με διαταραχές προσοχής, μειωμένη λειτουργική μνήμη και εξασθενημένη εκτελεστική λειτουργία, ιδιαίτερα σε εφήβους με εθισμό στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Νευροαπεικονιστικές μελέτες δείχνουν λειτουργικές και δομικές αλλαγές σε περιοχές του εγκεφάλου που ρυθμίζουν τη συναισθηματική ρύθμιση, τον έλεγχο των παρορμήσεων και την κοινωνική γνώση.

Ο κ. Παπαστεργίου περιγράφει πέραν του εθισμού και άλλα φαινόμενα που πλήττουν αυτές τις ηλικίες: FOMO (fear of missing out), κοινωνική απομόνωση, προβλήματα αυτοεκτίμησης. «Γι’ αυτό δεν θέλουμε εθιστικά μοτίβα σε αυτές τις ηλικίες», τονίζει.

Τα διδάγματα της Αυστραλίας: Τι πήγε στραβά

Η ελληνική κυβέρνηση μελετά προσεκτικά το αυστραλιανό παράδειγμα. Η Αυστραλία έγινε τον Δεκέμβριο του 2025 η πρώτη χώρα παγκοσμίως που επέβαλε απαγόρευση social media για ανηλίκους κάτω των 16 ετών. Τα αποτελέσματα υπήρξαν απογοητευτικά:

• Σε 85% των περιπτώσεων, η τεχνολογία σάρωσης προσώπου είχε σφάλμα εκτίμησης ηλικίας 1,5 έτους – με αποτέλεσμα 15χρονα να «περνούν» ως 16+ και 14χρονα να επικυρώνονται ως ενήλικες.
• Την πρώτη ημέρα εφαρμογής, κανένας από τους εφήβους που μίλησαν στο ABC δεν είχε αποκλειστεί από τους λογαριασμούς του.
• Οι αναζητήσεις για VPN στην Αυστραλία εκτοξεύθηκαν στο υψηλότερο σημείο δεκαετίας πριν από την έναρξη ισχύος, με τις εγκαταστάσεις VPN να τετραπλασιάζονται μέσα σε 24 ώρες.
• Η UNICEF προειδοποίησε ότι η απαγόρευση μπορεί να ωθήσει τους ανήλικους σε ακόμη πιο επικίνδυνους, μη ρυθμιζόμενους χώρους του διαδικτύου.

Ο υπουργός Παπαστεργίου είναι ενήμερος: «Να δούμε το λεγόμενο παράδειγμα της Αυστραλίας, γιατί εκεί δεν πήγε καλά», αναφέρει, προσθέτοντας ότι η Ελλάδα σχεδιάζει επιπλέον τεχνικά μέτρα πέραν όσων εφαρμόστηκαν στην Αυστραλία.

Ευθύνη πλατφορμών vs. γονέων: Μια άνιση σχέση

Ένα από τα πιο κρίσιμα ερωτήματα αφορά την κατανομή ευθύνης. Η θέση του υπουργού είναι σαφής: η ευθύνη δεν μπορεί να είναι ισομερώς κατανεμημένη. «Οι πλατφόρμες δεν πρέπει να έχουν το βάρος της απόδειξης ότι είναι ασφαλείς για τα παιδιά. Ο σχεδιασμός τους πρέπει να είναι ασφαλής για τα παιδιά», τονίζει.

Οι γονείς διατηρούν ωστόσο έναν κρίσιμο ρόλο: να κάνουν μαζί με το παιδί την επιβεβαίωση ηλικίας όταν αυτό απαιτείται. Αν ο γονέας δανείσει το κινητό του ή την ταυτότητά του στο παιδί για να παρακάμψει τον έλεγχο, «το παιχνίδι έχει χαθεί», όπως χαρακτηριστικά λέει. Παράλληλα, οι γονείς καλούνται να λειτουργήσουν ως πρότυπα: «Τα παιδιά μας, στην ουσία, εμάς βλέπουν και κάνουν αυτά τα οποία κάνουμε. Άρα θα πρέπει πρώτα εμείς να κοιταχτούμε στον καθρέφτη».

Εφαρμογή και κυρώσεις: Ο ρόλος του DSA και της ΕΕΤΤ

Η επιβολή του μέτρου απέναντι σε πλατφόρμες που δεν έχουν έδρα στην Ελλάδα βασίζεται στον Κανονισμό (ΕΕ) 2022/2065 – Πράξη για τις Ψηφιακές Υπηρεσίες (DSA), ο οποίος τέθηκε σε εφαρμογή στις 17 Φεβρουαρίου 2024. Η ελληνική αρμόδια αρχή, η ΕΕΤΤ, λειτουργεί ως Συντονιστής Ψηφιακών Υπηρεσιών, μαζί με το ΕΣΡ και την Αρχή Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα.

Όταν εντοπίζεται παράβαση – για παράδειγμα, πρόσβαση 14χρονου σε πλατφόρμα – η ΕΕΤΤ αναφέρει το ζήτημα στην αρχή της χώρας όπου εδρεύει η πλατφόρμα (συνήθως Ιρλανδία, όπου βρίσκονται οι ευρωπαϊκές έδρες των περισσότερων μεγάλων τεχνολογικών εταιρειών). Η αρχή εκείνη κινεί τη διαδικασία επιβολής κυρώσεων που προβλέπει ο DSA.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει ήδη προχωρήσει σε προκαταρκτική διαπίστωση παράβασης του DSA από τη Meta, καθώς το Instagram και το Facebook δεν κατάφεραν να αποτρέψουν την πρόσβαση παιδιών κάτω των 13 ετών – παρά το γεγονός ότι οι ίδιες οι πλατφόρμες θέτουν όριο ηλικίας τα 13 έτη στους όρους χρήσης τους. Σύμφωνα με τα στοιχεία της Κομισιόν, περίπου 12% των παιδιών κάτω των 13 ετών στην ΕΕ χρησιμοποιεί Instagram ή Facebook, παρακάμπτοντας τους περιορισμούς με απλή δήλωση ψευδούς ημερομηνίας γέννησης.

Το χρονοδιάγραμμα και τα επόμενα βήματα

Καμπάνια ενημέρωσης: Στα σχολεία, στους γονείς, στην κοινωνία

Η κυβέρνηση σχεδιάζει οργανωμένη καμπάνια ενημέρωσης που θα περιλαμβάνει επισκέψεις σε σχολεία, συναντήσεις με δασκάλους και εκπαιδευτικούς, και κυρίως συζητήσεις με συλλόγους γονέων και κηδεμόνων. Ο υπουργός περιγράφει αυτές τις συζητήσεις ως τις «πιο ενδιαφέρουσες» των δύο τελευταίων ετών: «Εκεί, ελεύθερα και χωρίς να μας κυνηγάει ο χρόνος μιας σχολικής ώρας, συζητήσαμε για το τι διακυβεύεται, τι μέτρα μπορούν να παρθούν και πώς μπορούν πραγματικά οι γονείς να ρυθμίσουν διάφορες διαδικασίες γονικού ελέγχου».

Ο υπουργός σπεύδει πάντως να ξεκαθαρίσει ότι η κυβέρνηση δεν είναι τεχνοφοβική: «Υπάρχουν πολύ ενδιαφέροντα πράγματα τα οποία ένα παιδί μπορεί να δει και να μάθει στο διαδίκτυο, αλλά υπάρχει και ένας φυσικός κόσμος, ο φυσικός τρόπος με τον οποίο τα παιδιά μας οφείλουν να μεγαλώσουν. Οφείλουμε εμείς να τους επιτρέψουμε να μεγαλώσουν».