Ενδοοικογενειακή βία, γυναικοκτονία και βία ανηλίκων. Το νέο νομικό πλαίσιο στην Ελλάδα (Ν. 5090/2024 & Ν. 5172/2025)
Ενδοοικογενειακή βία, γυναικοκτονία & βία ανηλίκων: Το νέο νομικό πλαίσιο στην Ελλάδα (Ν. 5090/2024 & Ν. 5172/2025). Η Ελλάδα έχει προχωρήσει σε μια ιστορική αυστηροποίηση του νομικού πλαισίου για την ενδοοικογενειακή βία, τη γυναικοκτονία και τη βία ανηλίκων. Με την ψήφιση των νόμων 5090/2024 και 5172/2025, η ελληνική πολιτεία εναρμονίζεται με την ευρωπαϊκή Οδηγία 2024/1385 και θέτει νέα, αυστηρά όρια για την προστασία των θυμάτων και την τιμωρία των δραστών.
Το παρόν άρθρο αποτελεί έναν ολοκληρωμένο οδηγό για όσα πρέπει να γνωρίζετε σχετικά με την ισχύουσα νομοθεσία, τις ποινές, τα μέτρα προστασίας και τις διαθέσιμες δομές υποστήριξης στην Ελλάδα.
- Ενδοοικογενειακή Βία – Νόμος & Ποινές
Το βασικό νομοθετικό πλαίσιο για την ενδοοικογενειακή βία παραμένει ο Νόμος 3500/2006, ο οποίος όμως έχει τροποποιηθεί ριζικά με τους νέους νόμους.
Βασικές αλλαγές που ισχύουν:
Κατηγορία | Τι προβλέπει ο νέος νόμος |
Έκτιση ποινών | Για ποινές άνω των 2 ετών απαγορεύεται η μετατροπή ή αναστολή. Ο δράστης οδηγείται υποχρεωτικά στη φυλακή. |
Έφεση | Η έφεση δεν έχει αναστέλλουσα ισχύ για τις περισσότερες σοβαρές περιπτώσεις. |
Υπότροποι | Αυστηρότερη μεταχείριση και αύξηση των ορίων ποινής για όσους επαναλαμβάνουν το αδίκημα εντός 10 ετών. |
Αυτόφωρο | Η διαδικασία του αυτοφώρου εφαρμόζεται απαρέγκλιτα. |
Καταγγελία από τρίτους | Γιατροί, δάσκαλοι, ψυχολόγοι, φαρμακοποιοί και φυσιοθεραπευτές έχουν υποχρέωση καταγγελίας αν εντοπίσουν περιστατικό, προστατευόμενοι από κατηγορίες για κακόβουλη μήνυση. |
Αυτεπάγγελτη δίωξη
Η δίωξη για τα αδικήματα της ενδοοικογενειακής βίας είναι αυτεπάγγελτη. Αυτό σημαίνει ότι:
- Η αστυνομία επεμβαίνει αμέσως μόλις λάβει γνώση.
- Δεν απαιτείται έγκληση ή πληρωμή παραβόλου από το θύμα.
- Οποιαδήποτε αναφορά στις Αρχές ενεργοποιεί αυτόματα τη διαδικασία δίωξης.
- Γυναικοκτονία – Η ανώτατη ποινή
Ο όρος «γυναικοκτονία» έχει εδραιωθεί στον δημόσιο, κοινωνικό και πολιτικό διάλογο για να περιγράψει εγκλήματα με έμφυλα χαρακτηριστικά.
Ποινική μεταχείριση
Στον ελληνικό Ποινικό Κώδικα δεν έχει εισαχθεί αυτοτελές αδίκημα με τον τίτλο «γυναικοκτονία».
Ωστόσο, κάθε τέτοιο έγκλημα διώκεται με βάση το Άρθρο 299 του Ποινικού Κώδικα (Ανθρωποκτονία με πρόθεση).
Η μοναδική προβλεπόμενη ποινή για την ανθρωποκτονία με πρόθεση είναι η ισόβια κάθειρξη.
Αυτό σημαίνει ότι κάθε γυναικοκτονία τιμωρείται με τη ανώτατη δυνατή ποινή που προβλέπει το ελληνικό ποινικό σύστημα.
Στατιστικά στοιχεία
Η πραγματικότητα είναι συγκλονιστική:
- 19 γυναικοκτονίες καταγράφηκαν το 2025.
- Το 2020 είχαν καταγραφεί μόλις 4 γυναικοκτονίες.
- Σύμφωνα με έρευνα, 80 γυναικοκτονίες σημειώθηκαν την περίοδο 2020-2024.
- Βία Ανηλίκων – Αυστηροποίηση & Προστασία
Ο Νόμος 5172/2025 εισάγει σημαντικές ρυθμίσεις για την προστασία των ανηλίκων, τόσο ως θυμάτων όσο και ως παραβατών.
Ανήλικοι ως θύματα
- Απαγόρευση σωματικής βίας ως «σωφρονισμός»: Κάθε μορφή σωματικής βίας από γονείς προς ανήλικα τέκνα απαγορεύεται ρητά.
- Προστασία στη δικαστική διαδικασία: Απαγορεύεται η φυσική παρουσία του ανήλικου θύματος στο ακροατήριο. Αναγιγνώσκεται η κατάθεσή του, η οποία έχει ληφθεί σε ειδικά προστατευόμενο περιβάλλον.
- Ποινική διαμεσολάβηση: Σε περιπτώσεις ενδοοικογενειακής βίας κατά ανηλίκου, γίνεται με την υποχρεωτική σύμπραξη του Εισαγγελέα Ανηλίκων.
Ανήλικοι ως παραβάτες
- Αυστηρότερα αναμορφωτικά μέτρα για οργανωμένες συμμορίες ανηλίκων και βίαιες επιθέσεις.
- Για εφήβους 15-18 ετών που διαπράττουν σοβαρά κακουργήματα, προβλέπεται περιορισμός σε ειδικά καταστήματα κράτησης νέων.
Εθνική Στρατηγική 2025-2030
Τον Μάιο του 2025 παρουσιάστηκε η «Εθνική Στρατηγική για την Πρόληψη της Βίας και την Αντιμετώπιση της Παραβατικότητας Ανηλίκων 2025-2030», με τίτλο «Δίπλα στα παιδιά, απέναντι στη βία».
Η στρατηγική:
- Συνδέει τη δράση 10 Υπουργείων και πολλών φορέων.
- Περιλαμβάνει την ψηφιακή πλατφόρμα καταγγελιών stop-bullying.gov.gr.
- Ενισχύει την ψηφιακή πλατφόρμα Kids Wallet για τη δημιουργική απασχόληση των νέων.
- Ευθύνη Γονέων – Αυστηροποίηση (Άρθρο 360 ΠΚ)
Με τον Νόμο 5172/2025, οι ποινικές ευθύνες των γονέων για πράξεις των ανήλικων παιδιών τους έχουν γίνει εξαιρετικά αυστηρές.
Περίπτωση | Ποινή |
Γενική παραμέληση εποπτείας | Φυλάκιση έως 3 έτη και χρηματική ποινή. |
Βίαια αδικήματα ή κακουργήματα | Υποχρεωτική φυλάκιση τουλάχιστον 1 έτους και χρηματική ποινή τουλάχιστον 10.000 ευρώ. |
Συστηματική αδιαφορία | Εκκινείται άμεσα διαδικασία αφαίρεσης της γονικής επιμέλειας. |
- Ο ρόλος των Υπουργείων
Υπουργείο Κοινωνικής Συνοχής και Οικογένειας
Το Υπουργείο εστιάζει κυρίως στην πρόληψη, την υποστήριξη των θυμάτων και τη θωράκιση του οικογενειακού ιστού:
- Διαχειρίζεται το δίκτυο δομών υποστήριξης (Συμβουλευτικά Κέντρα, Ξενώνες Φιλοξενίας).
- Εποπτεύει τη λειτουργία της τηλεφωνικής γραμμής SOS 15900.
- Ορίζει Υπευθύνους Προστασίας Ανηλίκων σε όλες τις δομές παιδικής προστασίας.
Ελληνική Αστυνομία
Η ΕΛ.ΑΣ. διαθέτει πλέον Ειδικά Γραφεία Αντιμετώπισης Ενδοοικογενειακής Βίας σε όλη τη χώρα.
- Διαδικασία Καταγγελίας & Panic Button
Πώς γίνεται η καταγγελία
Μέσο | Διαδικασία |
Αστυνομία | Υποβολή μήνυσης στο πλησιέστερο Αστυνομικό Τμήμα ή στα Γραφεία Αντιμετώπισης Ενδοοικογενειακής Βίας. |
Τηλεφωνικά | Κλήση στο 100 (επείγουσα επέμβαση) ή στη Γραμμή SOS 15900 (καθοδήγηση). |
Λειτουργία του Panic Button
Το Panic Button («Κουμπί Πανικού») είναι μια ψηφιακή εφαρμογή για smartphone που λειτουργεί ως σιωπηλός συναγερμός.
Βασικά χαρακτηριστικά:
- Δικαιούχοι: Χορηγείται σε κάθε ενήλικο θύμα ενδοοικογενειακής βίας, ανεξαρτήτως φύλου, σε όλη την επικράτεια.
- Διαδικασία χορήγησης: Μέσω Αστυνομικού Τμήματος ή Συμβουλευτικού Κέντρου.
- Χρήση σε κίνδυνο: Το θύμα πιέζει παρατεταμένα την ειδική ένδειξη στην οθόνη. Η εφαρμογή στέλνει αυτόματο, κρυφό μήνυμα (SMS) στο Κέντρο της Άμεσης Δράσης, με γεωγραφικό εντοπισμό.
- Ο θύτης δεν αντιλαμβάνεται την ειδοποίηση.
Σημείωση: Για ανηλίκους, λειτουργεί αντίστοιχα η εφαρμογή Safe-Youth με τη λειτουργία Emergency Button.
- Διαθέσιμες Δομές Φιλοξενίας και Υποστήριξης
Το Υπουργείο Κοινωνικής Συνοχής και Οικογένειας, μέσω της Γενικής Γραμματείας Ισότητας, συντονίζει ένα πανελλαδικό Δίκτυο Δομών που λειτουργεί δωρεάν και με απόλυτο απόρρητο.
Τύπος Δομής | Τι Προσφέρει | Πρόσβαση |
Γραμμή SOS 15900 | 24ωρη εθνική τηλεφωνική γραμμή. Άμεση ψυχολογική και κοινωνική στήριξη, καθοδήγηση για διαφυγή. | Τηλεφωνικά στο 15900 ή email: sos15900@isotita.gr |
Συμβουλευτικά Κέντρα (44 δομές) | Στελεχώνονται από κοινωνικούς λειτουργούς, ψυχολόγους και νομικούς. Νομική και ψυχολογική συμβουλευτική. | Με ραντεβού |
Ξενώνες Φιλοξενίας | Ασφαλής στέγαση και διατροφή για γυναίκες θύματα βίας και τα παιδιά τους. Η τοποθεσία είναι απόρρητη. | Παραπομπή μέσω 15900, Συμβουλευτικών Κέντρων ή Αστυνομίας |
- Νέες Μορφές Βίας – Ψηφιακή Βία (Ν. 5172/2025)
Ο Νόμος 5172/2025 ενσωματώνει την Ευρωπαϊκή Οδηγία 2024/1385 και ποινικοποιεί αυστηρά νέες μορφές βίας:
- Cyberstalking (ψηφιακή παρενόχληση).
- Revenge porn (μη συναινετική κοινή χρήση προσωπικών/σεξουαλικών εικόνων).
- Ψηφιακή παρενόχληση γυναικών.
Συχνές Ερωτήσεις FAQ
Καλέστε άμεσα το 100 (Αστυνομία) για επείγουσα επέμβαση ή τη Γραμμή SOS 15900 για ψυχολογική υποστήριξη και καθοδήγηση. Μπορείτε επίσης να μεταβείτε στο πλησιέστερο Αστυνομικό Τμήμα ή στα Γραφεία Αντιμετώπισης Ενδοοικογενειακής Βίας.
Ναι. Η δίωξη για τα αδικήματα της ενδοοικογενειακής βίας είναι αυτεπάγγελτη. Δεν απαιτείται έγκληση ή πληρωμή παραβόλου.
Το Panic Button είναι ψηφιακή εφαρμογή που στέλνει σιωπηλό σήμα κινδύνου στην Αστυνομία. Χορηγείται δωρεάν σε κάθε ενήλικο θύμα ενδοοικογενειακής βίας από τα Αστυνομικά Τμήματα ή τα Συμβουλευτικά Κέντρα.
Η γυναικοκτονία διώκεται ως ανθρωποκτονία με πρόθεση (Άρθρο 299 ΠΚ) και τιμωρείται αποκλειστικά με ισόβια κάθειρξη.
Ναι. Οι εκπαιδευτικοί, όπως και οι γιατροί, ψυχολόγοι, φαρμακοποιοί και φυσιοθεραπευτές, έχουν υποχρεωτική αναφορά περιστατικών ενδοοικογενειακής βίας.
Οι γονείς διώκονται για παραμέληση εποπτείας ανηλίκου (Άρθρο 360 ΠΚ). Για βίαια αδικήματα, επιβάλλεται υποχρεωτική φυλάκιση τουλάχιστον 1 έτους και χρηματική ποινή τουλάχιστον 10.000 ευρώ.
Μπορείτε να καλέσετε τη Γραμμή SOS 15900 ή να επικοινωνήσετε με το σχολείο σας. Υπάρχει επίσης η πλατφόρμα stop-bullying.gov.gr για αναφορές περιστατικού σχολικού εκφοβισμού.
Το παρόν άρθρο έχει ενημερωτικό χαρακτήρα. Για εξατομικευμένες νομικές συμβουλές, απευθυνθείτε σε δικηγόρο ή στα αρμόδια συμβουλευτικά κέντρα.
Πηγές:΅Νόμος 5090/2024 (ΦΕΚ Α 30/24.02.2024) – Παρεμβάσεις στον Ποινικό Κώδικα και τον Κώδικα Ποινικής Δικονομίας. Νόμος 5172/2025 (ΦΕΚ Α 10/29.01.2025) – Αντιμετώπιση νέων μορφών βίας κατά των γυναικών – Ενσωμάτωση της Οδηγίας (ΕΕ) 2024/1385. Οδηγία (ΕΕ) 2024/1385 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου. Εθνική Στρατηγική για την Πρόληψη της Βίας και την Αντιμετώπιση της Παραβατικότητας Ανηλίκων 2025-2030 – «Δίπλα στα παιδιά, απέναντι στη βία». Ελληνική Αστυνομία – Ειδικά Γραφεία Αντιμετώπισης Ενδοοικογενειακής Βίας. Γραμμή SOS 15900 – Γενική Γραμματεία Ισότητας και Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων.
Hashtags: #ΕνδοοικογενειακήΒία #Γυναικοκτονία #ΒίαΑνηλίκων #Νόμος5172_2025 #PanicButton #15900 #ΠροστασίαΘυμάτων #ΕλληνικήΑστυνομία #Ισότητα #ΔίπλαΣταΠαιδιά
