Χήρες και Ορφανά: Το «Χαράτσι» 6% στις Συντάξεις Χηρείας Που Διεκδικεί Κατάργηση

Χήρες και Ορφανά: Το «Χαράτσι» 6% στις Συντάξεις Χηρείας Που Διεκδικεί Κατάργηση. Η εισφορά 6% υπέρ ΕΟΠΥΥ πλήττει τις πιο ευάλωτες κατηγορίες συνταξιούχων – χήρες και ορφανά. Διαβάστε τα στοιχεία, το νομοθετικό πλαίσιο και το αίτημα της ΕΝΥΠΕΚΚ για κατάργηση.

Η εισφορά 6% υπέρ ΕΟΠΥΥ παρακρατείται ακόμη και από συντάξεις χηρείας και ορφάνιας, επιβαρύνοντας τις πιο ευάλωτες κατηγορίες συνταξιούχων. Η ΕΝΥΠΕΚΚ ζητά την άμεση και αναδρομική κατάργησή της, επικαλούμενη στοιχεία που δείχνουν απώλειες άνω των 25 δισ. ευρώ την περίοδο 2016-2025. Αναλυτικά τα δεδομένα, το νομοθετικό πλαίσιο και οι θεσμικές παρεμβάσεις.

Ένας «ιδιότυπος φόρος» που πλήττει τους πιο αδύναμους

Στην ελληνική κοινωνική ασφάλιση, ελάχιστα ζητήματα συγκεντρώνουν τόσο έντονη και διαχρονική κριτική όσο η εισφορά 6% υπέρ ΕΟΠΥΥ που παρακρατείται από τις συντάξεις. Το ζήτημα αποκτά ιδιαίτερη ηθική διάσταση όταν η κράτηση αυτή επιβάλλεται σε συντάξεις χηρείας και ορφάνιας – σε ανθρώπους που έχουν ήδη υποστεί την απώλεια συζύγου ή γονέα και καλούνται, επιπλέον, να επιβαρυνθούν με μια εισφορά που, όπως υποστηρίζεται, λειτουργεί ως μόνιμος φόρος επί της κοινωνικής τους προστασίας.

Η Ένωση για την Υπεράσπιση της Εργασίας και του Κοινωνικού Κράτους (ΕΝΥΠΕΚΚ), υπό τον καθηγητή ΕΚΠΑ Αλέξη Μητρόπουλο, έχει αναδείξει το ζήτημα ως κορυφαία προτεραιότητα, ζητώντας την άμεση και αναδρομική κατάργηση της εισφοράς για τις συντάξεις λόγω θανάτου. Το αίτημα δεν είναι απλώς συνδικαλιστικό: εδράζεται σε νομικά, οικονομικά και ηθικά επιχειρήματα που αξίζουν συστηματικής ανάλυσης.

Το Νομοθετικό Πλαίσιο: Από το 4% στο 6% και η Επέκταση σε Κάθε Παροχή

Ο ν. 4387/2016 (νόμος Κατρούγκαλου)

Η εισφορά υπέρ υγειονομικής περίθαλψης δεν είναι καινοφανής. Ωστόσο, ο ν. 4387/2016 (άρθρο 44) αποτέλεσε τομή, καθώς:

• Αύξησε την εισφορά υπέρ ΕΟΠΥΥ στις κύριες συντάξεις από 4% σε 6%.
• Επέκτεινε, για πρώτη φορά, την κράτηση 6% και στις επικουρικές συντάξεις.
• Εφάρμοσε την παρακράτηση σε κάθε συνταξιοδοτική παροχή, ανεξαρτήτως αιτίας – συμπεριλαμβανομένων των συντάξεων χηρείας, ορφάνιας και αναπηρίας.

Σύμφωνα με το άρθρο 44, «η εισφορά υγειονομικής περίθαλψης υπέρ ΕΟΠΥΥ για παροχές ασθενείας σε είδος των συνταξιούχων καθορίζεται σε ποσοστό 6%, και υπολογίζεται επί του καταβαλλόμενου ποσού κύριας σύνταξης». Σε περίπτωση συρροής περισσότερων συντάξεων, το 6% υπολογίζεται στο άθροισμα όλων των καταβαλλόμενων συντάξεων, ανεξαρτήτως αιτίας.

Ο ν. 4670/2020 (νόμος Βρούτση)

Ο επόμενος νόμος δεν άρει την εισφορά. Αντιθέτως, με το άρθρο 39 του ν. 4670/2020, αντικαταστάθηκε το άρθρο 44 του ν. 4387/2016, διατηρώντας και θωρακίζοντας την εισφορά 6% σε βάρος των συνταξιούχων. Η μόνη ουσιαστική εξαίρεση που εισήχθη αφορά δικαιούχους που λαμβάνουν εξωιδρυματικό επίδομα, επίδομα απολύτου αναπηρίας ή τυφλότητας, για τους οποίους η εισφορά δεν υπολογίζεται επί των επιδομάτων αυτών. Για τις συντάξεις χηρείας και ορφάνιας, ουδεμία εξαίρεση προβλέφθηκε.

Αξίζει να σημειωθεί ότι, σύμφωνα με κοινοβουλευτικά έγγραφα, η μείωση της εισφοράς σε 4% επί της κύριας και επικουρικής σύνταξης χηρείας δεν αντιμετωπίζεται προς το παρόν από το Υπουργείο Εργασίας.

Τα Οικονομικά Δεδομένα: Πόσα Πληρώνουν Χήρες και Ορφανά

Η ΕΝΥΠΕΚΚ έχει δημοσιοποιήσει αναλυτικά στοιχεία για το ύψος των κρατήσεων που αφορούν αποκλειστικά συντάξεις χηρείας, επικουρικές συντάξεις χηρείας και μερίσματα:

Πηγή: ΕΝΥΠΕΚΚ – ανάλυση Αλέξη Μητρόπουλου (2025-2026).

Ενδεικτικά στοιχεία Αυγούστου 2026

Για τον μήνα Αύγουστο του 2026, τα ποσά που παρακρατήθηκαν από συντάξεις λόγω θανάτου διαμορφώθηκαν ως εξής:

Πηγή: ΕΝΥΠΕΚΚ, στοιχεία Αυγούστου 2026.

Τα στοιχεία αυτά καταδεικνύουν ότι η εισφορά δεν είναι συμβολική: μόνο για έναν μήνα, οι δικαιούχοι συντάξεων θανάτου επιβαρύνονται με περίπου 28 εκατομμύρια ευρώ. Σε ετήσια βάση, το ποσό υπερβαίνει τα 320 εκατομμύρια ευρώ – χρήματα που αφαιρούνται από νοικοκυριά που έχουν ήδη βιώσει απώλεια.

Η Θέση της ΕΝΥΠΕΚΚ: «Να Καταργηθεί Άμεσα»

Η ΕΝΥΠΕΚΚ, σε ανάλυση που υπογράφει ο πρόεδρός της, Αλέξης Μητρόπουλος, χαρακτηρίζει την εισφορά ως «ιδιότυπο μηνιαίο φόρο-χαράτσι» και ζητά:

1. Άμεση κατάργηση της εισφοράς 6% για τις συντάξεις χηρείας και ορφάνιας.
2. Αναδρομική επιστροφή των ποσών που παρακρατήθηκαν.
3. Επαναφορά στο 4% μόνο για την πρώτη κύρια σύνταξη, με πλήρη κατάργηση για τις επικουρικές και τις συντάξεις θανάτου.

Ο κ. Μητρόπουλος έχει δηλώσει χαρακτηριστικά: «Είναι ντροπή να πληρώνουν εισφορά υπέρ υγείας χήρες, ορφανά, ανάπηροι, ανασφάλιστοι υπερήλικες!». Σύμφωνα με τους υπολογισμούς του, οι απώλειες των συνταξιούχων από την εισφορά 6% για την περίοδο 2016–2023 ανέρχονται σε 35 δισ. ευρώ, ενώ για την περίοδο 2016–2025 το ποσό ξεπερνά τα 25 δισ. ευρώ κατά την ΕΝΥΠΕΚΚ.

Θεσμικές Παρεμβάσεις: Από τη Βουλή στο Συμβούλιο της Επικρατείας

Κοινοβουλευτική δράση

Το ζήτημα έχει φτάσει επανειλημμένα στη Βουλή. Ο βουλευτής Πιερίας κ. Κομνηνός Δελβερούδης (ΝΙΚΗ) κατέθεσε ερώτηση προς την Υπουργό Εργασίας και Κοινωνικής Ασφάλισης, αναδεικνύοντας:

• Τις ανισότητες μεταξύ δικαιούχων συντάξεων χηρείας ιδιωτικού και δημόσιου τομέα.
• Την επιβάρυνση από την εισφορά 6% υπέρ ΕΟΠΥΥ, «ακόμα και στις συντάξεις λόγω θανάτου».
• Τον κίνδυνο νέων μειώσεων στα εισοδήματα χαμηλοσυνταξιούχων μετά την απόφαση του ΣτΕ για την εθνική σύνταξη.

Νομολογία του ΣτΕ

Το Συμβούλιο της Επικρατείας έχει εξετάσει τη συνταγματικότητα της εισφοράς. Στην ΣτΕ (Στ’) 217-20/2025, το Δικαστήριο έκρινε ότι η ασφαλιστική εισφορά του ασφαλισμένου είναι «εγγενές στοιχείο της κοινωνικής ασφαλίσεως» και λειτουργεί ως μέσο χρηματοδότησης και εκδήλωση κοινωνικής αλληλεγγύης. Ωστόσο, η κρίση αυτή αφορούσε γενικότερες εισφορές και όχι ειδικά την εισφορά 6% επί των συντάξεων χηρείας. Η νομική βάση για την κατάργηση της εισφοράς στις συντάξεις θανάτου παραμένει, επομένως, ανοικτή και υπό συζήτηση.

Γιατί η Εισφορά Είναι Ιδιαίτερα Άδικη για τις Συντάξεις Χηρείας

Η κριτική κατά της εισφοράς στις συντάξεις χηρείας και ορφανίας εδράζεται σε τρεις βασικούς άξονες:

1. Ηθικός άξονας: Οι δικαιούχοι δεν επέλεξαν την ιδιότητά τους. Βρίσκονται σε κατάσταση ανάγκης λόγω θανάτου και η Πολιτεία οφείλει να τους προστατεύει, όχι να τους φορολογεί.
2. Οικονομικός άξονας: Οι συντάξεις χηρείας είναι, κατά μέσο όρο, χαμηλότερες από τις συντάξεις γήρατος. Η επιβολή ενός σταθερού ποσοστού 6% – ανεξαρτήτως ύψους – πλήττει δυσανάλογα τους χαμηλοσυνταξιούχους.
3. Αναλογικός άξονας: Οι χήρες και τα ορφανά πληρώνουν εισφορά υπέρ ΕΟΠΥΥ επί της σύνταξης του θανόντος. Πρόκειται, στην πράξη, για φορολόγηση ενός ποσού που προέρχεται από ασφαλιστικές εισφορές που έχει ήδη καταβάλει ο αποβιώσας.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση αναγνωρίζει τη σημασία της προστασίας των επιζώντων. Σύμφωνα με στοιχεία του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, στην Ελλάδα το 94,1% των δικαιούχων σύνταξης επιζώντος είναι γυναίκες, γεγονός που καθιστά το ζήτημα και ζήτημα έμφυλης ισότητας. Παράλληλα, η Eurostat καταγράφει ότι στην Ελλάδα η διαφορά στη μέση σύνταξη μεταξύ ανδρών και γυναικών ανήλθε σε 23,8% το 2024, με τις γυναίκες να λαμβάνουν σημαντικά χαμηλότερες παροχές.

Ένα Αίτημα Που Δεν Αφορά Μόνο το Παρόν

Η εισφορά 6% υπέρ ΕΟΠΥΥ στις συντάξεις χηρείας και ορφάνιας δεν είναι απλώς ένα τεχνικό ζήτημα κοινωνικής ασφάλισης. Είναι ζήτημα κοινωνικής δικαιοσύνης. Αφορά ανθρώπους που έχουν χάσει τον σύντροφο ή τον γονέα τους και καλούνται να αντιμετωπίσουν, πέραν του πένθους, και μια μόνιμη οικονομική επιβάρυνση.

Η ΕΝΥΠΕΚΚ, με τα στοιχεία που έχει συγκεντρώσει, θέτει ένα ερώτημα που η Πολιτεία καλείται να απαντήσει: Γιατί η κοινωνική αλληλεγγύη να βαρύνει αποκλειστικά εκείνους που βρίσκονται σε μεγαλύτερη ανάγκη; Η απάντηση δεν είναι νομική, είναι πολιτική. Και το αίτημα για κατάργηση της εισφοράς – άμεσα και αναδρομικά – παραμένει ανοικτό.