Απελευθέρωση της Αθήνας στις 12 Οκτωβρίου 1944

Απελευθέρωση της Αθήνας στις 12 Οκτωβρίου 1944. Η μέρα που η Αθήνα αναπνέει ελεύθερη. Στις 12 Οκτωβρίου 1944, η Αθήνα ξύπνησε διαφορετική. Μετά από 1.264 μέρες σκλαβιάς, η πρωτεύουσα αναπνέει ελεύθερη. Οι τελευταίοι Γερμανοί στρατιώτες κατέβαιναν την Ακρόπολη, υποστέλλοντας τη σημαία τους στις 9:45 το πρωί, σε μια συμβολική πράξη που έκλεινε μια από τις πιο σκοτεινές περιόδους της νεότερης ελληνικής ιστορίας.

Η ανατριχιαστική σιγή της αποχώρησης

Είναι παράδοξο: η απελευθέρωση ήρθε με σχετική ησυχία. Χωρίς μάχες, χωρίς αιματοχυσίες. Οι Γερμανοί, πριν φύγουν, έκαναν ακόμη και μια τελευταία, ιστορικά ειρωνική, πράξη: καταθέσαν στεφάνι στον Άγνωστο Στρατιώτη, σαν να προσπαθούσαν να δώσουν μια τελετουργική κατάληξη σε μια εποχή βίας και καταπίεσης.

Αλλά η ησυχία αυτή ήταν απατηλή. Όπως η σιγή πριν από την καταιγίδα, έτσι κι αυτή προμήνυε την αναταραχή που θα ακολουθούσε. Ο ελληνικός λαός, εξουθενωμένος από την πείνα, τις εκτελέσεις και την ταπείνωση, περίμενε να αναπνεύσει.

Η έκρηξη χαράς

Μόλις οι τελευταίοι Γερμανοί έφυγαν από την Πλατεία Συντάγματος, η Αθήνα εξερράγη. Οι αθηναϊκοί δρόμοι πλημμύρισαν από κόσμο που ζητωκραύγαζε, αγκαλιάζοντας την πολυπόθητη ελευθερία. Σε λίγες ώρες, η πόλη μεταμορφώθηκε σε μια θάλασσα από γαλανόλευκες και κόκκινες σημαίες.

Το πλήθος, σε μια πράξη συμβολικής απόρριψης της κατοχής, ποδοπάτησε το στεφάνι που είχαν αφήσει οι Γερμανοί. Χιλιάδες φωνές ενώθηκαν σε έναν ασύλληπτο αλαλαγμό που ξεπερνούσε τα όρια της χαράς – ήταν η απελευθέρωση τριών ετών συσσωρευμένου πόνου.

Οι αόρατες πληγές

Η Κατοχή, όμως, δεν έφυγε μαζί με τους Γερμανούς. Άφησε πίσω της βαθιές πληγές που θα στιγμάτιζαν την ελληνική κοινωνία για δεκαετίες: την πείνα που είχε πάρει χιλιάδες ζωές, τις κοινωνικές ρωγμές, τις πολιτικές αντιθέσεις που θα οδηγούσαν σύντομα στον Εμφύλιο.

Και ίσως αυτό εξηγεί γιατί η Ελλάδα εορτάζει πιο θερμά την έναρξη του πολέμου (28η Οκτωβρίου) παρά τη λήξη του. Η άρνηση παράδοσης είναι πιο ελκυστική από την απελευθέρωση που ήρθε με ανάμικτα συναισθήματα και προμήνυε νέες δοκιμασίες.

Μια γιορτή που χρωστάει

Σήμερα, 81 χρόνια μετά, η 12η Οκτωβρίου περνά σχεδόν απαρατήρητη. Η ιστορική μνήμη έχει επικεντρωθεί αλλού. Κι όμως, αυτή η μέρα αξίζει να τιμηθεί – όχι μόνο για τη λήξη της Κατοχής, αλλά και για τα μαθήματα που μας δίνει.

Μαθήματα για την ανθρώπινη αντοχή, για το τίμημα της ελευθερίας, για την πολυπλοκότητα της ιστορίας που δεν χωράει σε απλές αφηγήσεις νίκης ή ήττας.

Η Αθήνα της 12ης Οκτωβρίου 1944 μας θυμίζει ότι η ελευθερία δεν είναι ποτέ τελειωμένο έργο, αλλά διαδικασία – και ότι μερικές φορές, οι πιο σημαντικές απελευθερώσεις είναι αυτές που γίνονται όχι μόνο από ξένους κατακτητές, αλλά και από τους δικούς μας φόβους και διαιρέσεις.