Αντισυνταγματικές περικοπές συντάξεων: Δικαιώσεις και αναδρομικά
Αντισυνταγματικές περικοπές συντάξεων: Δικαιώσεις και αναδρομικά. Το τοπίο στις συντάξεις τα τελευταία χρόνια χαρακτηρίζεται από δικαστικές μάχες, αποφάσεις-σταθμούς και, για πολλούς, μια αίσθηση δικαίωσης που έρχεται με καθυστέρηση. Σειρά μνημονιακών περικοπών που επιβλήθηκαν σε κύριες και επικουρικές συντάξεις έχουν κριθεί αντισυνταγματικές από τα ανώτατα δικαστήρια της χώρας — το Συμβούλιο της Επικρατείας (ΣτΕ) και το Ελεγκτικό Συνέδριο. Ωστόσο, η επιστροφή των αντίστοιχων ποσών δεν έχει γίνει σε όλους τους δικαιούχους, δημιουργώντας ένα πολύπλοκο νομικό και οικονομικό τοπίο.
Εισφορά Αλληλεγγύης Συνταξιούχων (ΕΑΣ)
Μία από τις πιο αμφιλεγόμενες περιπτώσεις αφορά την Εισφορά Αλληλεγγύης Συνταξιούχων (ΕΑΣ) . Η εισφορά αυτή θεσπίστηκε με τους νόμους 3863/2010 και 3865/2010 και επιβαλλόταν στις κύριες συντάξεις του Δημοσίου, με το ποσοστό να διαμορφώνεται ανάλογα με το ύψος της σύνταξης.
Με την απόφαση 244/2017 της Ολομέλειας του Ελεγκτικού Συνεδρίου, η ΕΑΣ κρίθηκε αντισυνταγματική, καθώς αντίκειται στην αρχή της ισότητας στα δημόσια βάρη (άρθρο 4 παρ. 5 του Συντάγματος) και στην αρχή της αναλογικότητας (άρθρο 25 παρ. 1). Η απόφαση αυτή παρήγαγε αποτελέσματα από την ημερομηνία δημοσίευσής της, δηλαδή από τις 8 Φεβρουαρίου 2017.
Το Ελεγκτικό Συνέδριο επιβεβαίωσε την αντισυνταγματικότητα της ΕΑΣ και με τη μεταγενέστερη απόφαση 504/2021, κρίνοντας ότι η θέση σε ισχύ του ν. 4387/2016 («νόμος Κατρούγκαλου») δεν ασκεί επιρροή επί των νομικών θεμελίων της αρχικής απόφασης.
Έτσι, η ΕΑΣ κρίθηκε αντισυνταγματική για το χρονικό διάστημα από τον Φεβρουάριο του 2017 έως και τον Δεκέμβριο του 2018. Σύμφωνα με πληροφορίες, αναδρομικά έως και 8.556 ευρώ δικαιούνται περίπου 350.000 συνταξιούχοι του Δημοσίου από τις κρατήσεις της ΕΑΣ.
Ωστόσο, η διεκδίκηση των αναδρομικών προσκρούει σε χρονικούς περιορισμούς. Στους στρατιωτικούς που αποχώρησαν μετά το 2017, αναγνωρίστηκε επιστροφή μόνο για το έτος 2018, καθώς για το 2017 η αξίωση είχε παραγραφεί, ενώ από το 2019 και μετά η ΕΑΣ έχει κριθεί συνταγματική.
Περικοπές επικουρικών συντάξεων (Ν. 4051/2012 και 4093/2012)
Στον τομέα των επικουρικών συντάξεων, οι δικαστικές αποφάσεις εστιάζουν κυρίως στις περικοπές που επιβλήθηκαν με τους νόμους 4051/2012 και 4093/2012.
Με τον νόμο 4051/2012 εφαρμόστηκαν μειώσεις ύψους 10%, 15% και 20% στις επικουρικές συντάξεις που ξεπερνούσαν τα 200 ευρώ.
Με τον νόμο 4093/2012 προβλέπονταν περικοπές στο συνολικό άθροισμα κύριας και επικουρικής σύνταξης, όταν αυτό υπερέβαινε τα 1.000 ευρώ:
Συνολικό ποσό κύριας και επικουρικής σύνταξης | Ποσοστό περικοπής |
Από 1.000 έως 1.500 ευρώ | 5% |
Από 1.500 έως 2.000 ευρώ | 10% |
Από 2.000 έως 3.000 ευρώ | 15% |
Πάνω από 3.000 ευρώ | 20% |
Το Συμβούλιο της Επικρατείας, με τις αποφάσεις 2287/2015 και 2288/2015, έκρινε ότι οι συγκεκριμένες μειώσεις δεν είναι συμβατές με το Σύνταγμα (άρθρα 4 παρ. 1 και 5, 22 παρ. 5, 25 παρ. 1 και 4) και αντίκεινται στο άρθρο 1 του Πρώτου Πρόσθετου Πρωτοκόλλου της ΕΣΔΑ. Το σκεπτικό της απόφασης υπογραμμίζει ότι ο νομοθέτης δεν προέβη, ως όφειλε, σε συνολική εκτίμηση των παραγόντων που προκάλεσαν το πρόβλημα, ούτε κατάρτισε αναλογιστική μελέτη.
Παρότι οι μειώσεις κρίθηκαν αντισυνταγματικές, τα ποσά δεν έχουν επιστραφεί στο σύνολο των δικαιούχων. Οι πληρωμές αφορούν όσους συνταξιούχους έχουν προσφύγει στα δικαστήρια με αγωγές μέχρι τον Ιούλιο του 2020, που αποτελεί το χρονικό όριο για την επιστροφή των περικοπών.
Σύμφωνα με δημοσιεύματα, τα ποσά των επιστροφών για τις μειώσεις επικουρικών συντάξεων αφορούν 11μηνο (από 11 Ιουνίου 2015 έως 11 Μαΐου 2016) και φτάνουν έως 4.527 ευρώ. Οι πληρωμές αφορούν συνολικά περίπου 400.000 συνταξιούχους.
Το Ανώτατο Ειδικό Δικαστήριο (ΑΕΔ) έκρινε πρόσφατα ότι είναι αναρμόδιο να εκδώσει απόφαση επί της συνταγματικότητας των περικοπών, με αποτέλεσμα να ισχύουν κανονικά οι αποφάσεις του ΣτΕ. Έτσι, χρήματα θα πάρουν όσοι συνταξιούχοι του δημόσιου τομέα είχαν προσφύγει μέχρι τις 21 Ιουλίου 2020.
Περικοπή επικουρικών συντάξεων του ΝΑΤ
Ξεχωριστή περίπτωση αποτελεί η περικοπή κατά 7% στις επικουρικές συντάξεις του ΝΑΤ, που επιβλήθηκε με υπουργική απόφαση από 1/1/2012. Η περικοπή κρίθηκε αντισυνταγματική με τελεσίδικη απόφαση του Εφετείου Πειραιά (Α563/2019). Το ΣτΕ με την απόφαση 406/2024 απέρριψε την αίτηση του ΕΦΚΑ, επιβεβαιώνοντας την αντισυνταγματικότητα.
Στη συγκεκριμένη περίπτωση, τα αναδρομικά επιστράφηκαν για χρονικό διάστημα 11 μηνών.
Τι ισχύει σήμερα
Περικοπή / Νομοθεσία | Συντάξεις που αφορά | Ύψος μείωσης | Τι ισχύει |
Εισφορά Αλληλεγγύης Συνταξιούχων (ΕΑΣ) | Κύριες συντάξεις Δημοσίου | Ανάλογα με το ύψος της σύνταξης | Κρίθηκε αντισυνταγματική για την περίοδο Φεβρουαρίου 2017 – Δεκεμβρίου 2018 |
Νόμος 4051/2012 | Επικουρικές συντάξεις άνω των 200 ευρώ | 10%, 15% ή 20% | Οι μειώσεις κρίθηκαν αντισυνταγματικές |
Νόμος 4093/2012 | Άθροισμα κύριας και επικουρικής σύνταξης άνω των 1.000 ευρώ | 5% έως 20% | Οι μειώσεις κρίθηκαν αντισυνταγματικές, αλλά δεν επιστράφηκαν σε όλους |
Περικοπή επικουρικών ΝΑΤ | Επικουρικές συντάξεις ναυτικών | 7% | Κρίθηκε αντισυνταγματική και επιστράφηκε για 11 μήνες |
Η νομική οδός
Οι συνταξιούχοι που επιθυμούν να διεκδικήσουν τα αναδρομικά τους θα πρέπει να προσφύγουν στα αρμόδια δικαστήρια. Για την ΕΑΣ, αρμόδιο δικαστήριο είναι το Ελεγκτικό Συνέδριο. Το χρονικό διάστημα που μπορεί να διεκδικηθεί η ΕΑΣ ορίζεται από τον Μάρτιο του 2017 έως και σήμερα. Ωστόσο, όπως αναφέρθηκε, για το 2017 η αξίωση έχει παραγραφεί για πολλούς.
Για τις περικοπές των επικουρικών συντάξεων, οι συνταξιούχοι θα πρέπει να έχουν προσφύγει μέχρι τον Ιούλιο του 2020.
Η υπόθεση των αντισυνταγματικών περικοπών παραμένει ανοιχτή και εξελίσσεται συνεχώς, με τις δικαστικές αποφάσεις να διαμορφώνουν το τοπίο των κοινωνικοασφαλιστικών δικαιωμάτων στη χώρα.
#Συντάξεις #Αναδρομικά #ΑντισυνταγματικέςΠερικοπές #ΕΑΣ #ΕπικουρικέςΣυντάξεις #ΣτΕ #ΕλεγκτικόΣυνέδριο #ΔικαιώματαΣυνταξιούχων #Νόμος4051 #Νόμος4093 #ΝΑΤ #ΚοινωνικήΑσφάλιση
