Η Μάχη του Μακρυγιάννη – Το Οχυρό της Αθήνας

Οκτώβριος 1944. Η Αθήνα αναπνέει με ανακούφιση την ελευθερία της μετά την αποχώρηση των Γερμανών, αλλά ο αέρας παραμένει βαθιά φορτισμένος. Η κυβέρνηση Εθνικής Ενότητας του Γεωργίου Παπανδρέου προσγειώνεται σε μια πόλη που είναι ήδη διαιρεμένη, όπου οι συμμαχικές σημαίες κρέμονται δίπλα σε αυτές της Εθνικής Αντίστασης.

Η ειρηνευτική μετάβαση που πολλοί φαντάστηκαν γρήγορα διαλύεται. Μέσα σε λίγες εβδομάδες, η Αθήνα μετατρέπεται σε θέατρο μιας άγριας εμφύλιας σύγκρουσης, που θα μείνει στην ιστορία ως τα «Δεκεμβριανά».

Το Στρατηγικό Παιχνίδι και το Τελευταίο Εμπόδιο

Η ηγεσία του ΕΑΜ-ΕΛΑΣ, έχοντας κινηθεί από τα βουνά προς την πρωτεύουσα, βλέπει την κατάληψη της εξουσίας πολύ κοντά. Μέχρι τις αρχές Δεκεμβρίου, ο έλεγχός τους επεκτείνεται σε μεγάλα τμήματα της πόλης. Τα τελευταία προπύργια της κυβέρνησης και των εθνικών δυνάμεων συρρικνώνονται σε τρία σημεία: τη Σχολή Χωροφυλακής, το Στρατόπεδο Γουδί και το σπουδαιότερο, το Σύνταγμα Χωροφυλακής στο Μακρυγιάννη. Για τον ΕΛΑΣ, αυτό το συγκρότημα κτιρίων δεν είναι απλώς ένα στρατιωτικό στόχο. Είναι το τελευταίο σημαντικό εμπόδιο πριν από την Πλατεία Συντάγματος, το συμβολικό και πολιτικό κέντρο της χώρας. Η πτώση του θα σήμαινε, πρακτικά, την πτώση της νομιμότητας.

Το Οχυρό που Δεν Υποχώρησε

Μέσα στους φτωχικά οχυρωμένους χώρους του Συντάγματος, περίπου 530 άνδρες – 100 αξιωματικοί και 430 οπλίτες – ετοιμάζονται για μια μάχη που ξέρουν ότι είναι άνιση. Οπλισμένοι με λίγα περισσότερα από 300 τυφέκια, μια χούφτα πολυβόλα και ελάχιστα πυρομαχικά, η θέση τους φαίνεται απελπιστική έναντι του συντάγματος του ΕΛΑΣ που τους περικυκλώνει, 1.500 άνδρες καλά οπλισμένοι και αποφασισμένοι.

Στις 6 Δεκεμβρίου, ένας άνδρας εμφανίζεται στις πύλες. Είναι ο Αντισυνταγματάρχης Κωνσταντίνος Κωστόπουλος, βετεράνος του Μετώπου του ’40 και της άμυνας της Φλώρινας. «Η Πατρίς κινδυνεύει και ήρθα να πολεμήσω εδώ ως απλός στρατιώτης. Με δέχεσθε;» Η απάντηση του Αντισυνταγματάρχη Ευάγγελου Σοφρά, «Σε έστειλε ο Άγιος Νικόλαος» (η ημερομηνία ήταν 6 Δεκεμβρίου), γίνεται το άτυπο σύνθημα της άμυνας. Ο Κωστόπουλος δεν ήρθε μόνο για να πολεμήσει. Ήρθε με ένα σχέδιο: τρεις συγκεντρικές γραμμές άμυνας, από εξωτερικά φυλάκια σε παρακείμενα σπίτια μέχρι την τελική μάχη «από θάλαμο σε θάλαμο».

Έξι Ημέρες Κολασμού

Στις 05:45 της 6ης Δεκεμβρίου, ο ουρανός σχίζεται από βομβαρδισμούς και πυρά. Η επίθεση του ΕΛΑΣ είναι συντριπτική. Τέσσερα από τα επτά εξωτερικά φυλάκια πέφτουν. Οι επιτιθέμενοι προχωρούν, προσπαθώντας να ανατινάξουν την περίφραξη. Αλλά τότε, μια στρατηγική βολή από ένα πυροβόλο των αμυνόμενων χτυπάει ένα φορτίο εκρηκτικών που μετέφεραν. Η έκρηξη είναι φωτιά και θάνατος, εξοντώνοντας περίπου 70 άντρες του ΕΛΑΣ και ψυχολογικά υποβαθμίζοντας τους επιτιθέμενους.

Οι μέρες που ακολουθούν είναι ένας φοβερός χορός επιθέσεων και αντεπιθέσεων. Τη νύκτα της 7ης προς 8η Δεκεμβρίου, ο ΕΛΑΣ ανατινάζει τμήμα της νότιας περίφραξης. Την 8η, σε μια τολμηρή εξόρμηση, οι άνδρες του Μακρυγιάννη ανακαταλαμβάνουν δύο φυλάκια και συλλαμβάνουν 50 αιχμαλώτους, ενισχύοντας τον δικό τους ελαττωματικό οπλισμό. Η μάχη κορυφώνεται τη νύκτα της 11ης Δεκεμβρίου. Ο ΕΛΑΣ, με νέες ενισχύσεις, επιχειρεί αιφνιδιαστική επίθεση χωρίς προπαρασκευαστικό πυροβολικό. Όμως το σύστημα πληροφοριών του οχυρού λειτουργεί τέλεια. Όταν ένας λόχος 100 ανδρών διεισδύει από το ρήγμα, πέφτει σε ενέδρα ναρκών και πυρών. Πενήντα από αυτούς θα παραμείνουν για πάντα στο πεδίο της μάχης.

Μέχρι τις 12 Δεκεμβρίου, οι επιθέσεις σταματούν. Το οχυρό, αυτό το μικρό σε ανθρώπινο και υλικό κόστους, είχε ανταπεξέλθει.

Το Κόστος και το Βάρος της Ιστορίας

Ο φόρος αίματος ήταν βαρύς και για τις δύο πλευρές. Στους τοίχους του Μακρυγιάννη έμειναν 33 νεκροί και 120 τραυματίες. Οι απώλειες του ΕΛΑΣ, αν και ακριβείς σε αριθμούς παραμένουν αντικείμενο ιστοριογραφικής συζήτησης, αναγνωρίζονται από όλες τις πηγές ως πολλαπλάσιες. Αλλά το κόστος δεν ήταν μόνο άμεσο. Κατά τη διάρκεια των Δεκεμβριανών, χιλιάδες συλλήψεις και όμηροι πάρθηκαν από το ΕΑΜ-ΕΛΑΣ, με εκτελέσεις και καταστροφές που ρίζωσαν βαθιά το ηθικό τοπίο της εποχής, ενισχύοντας το αντικομμουνιστικό μένος και οδηγώντας την Ελλάδα σε έναν φονικό εμφύλιο.

Η νίκη στο Μακρυγιάννη, ωστόσο, ήταν περισσότερο από ένα τοπικό στρατιωτικό περιστατικό. Ήταν ένα συμβολικό κάτεργο. Διατήρησε ελεύθερο το μικρότερο, αλλά κρίσιμο, κομμάτι της Αθήνας όπου στεγαζόταν η κυβέρνηση και οι ξένες διπλωματικές αποστολές. Απέδειξε ότι οι κυβερνητικές δυνάμεις είχαν τη θέληση και την ικανότητα να αντισταθούν, αλλάζοντας την ψυχολογία και διαμορφώνοντας το αφήγημα της σύγκρουσης. Όπως υπογράμμισε ο ίδιος ο Συνταγματάρχης Γεώργιος Σαμουήλ, «Η θυσία για την πατρίδα πρέπει να μας εμπνέει και το υπέρτατο χρέος προς την τιμή των όπλων μας πρέπει να μας οιστρηλατεί».

Η μάχη του Μακρυγιάννη ήταν ο σκληρός πυρήνας των Δεκεμβριανών. Ήταν ο χώρος όπου η πολιτική αντιπαράθεση μεταμορφώθηκε σε αμετάκλητη σύγκρουση, και όπου η αντοχή λίγων καθυστέρησε – χωρίς να την αλλάξει τελικά – την τροχιά μιας εθνικής τραγωδίας που θα διαρκούσε για πέντε ολόκληρα χρόνια.

Απονομή Πολεμικής Σημαίας εις το Σύνταγμα Χωροφυλακής Αθηνών

Περι απονομής Πολεμικής Σημαίας εις το Σύνταγμα Χωροφυλακής Αθηνών Β.Δ. 24-3-1951 ΦΕΚ 104 /11-4-1951 Τεύχος Α’

<<Προτάσει του Ημετέρου επι των Εσωτερικών Υπουργού απεφασίσαμεν και διατάσσομεν  :

Απονέμομεν εις το Σύνταγμα Χωροφυλακής Αθηνών ( ΜΑΚΡΥΓΙΑΝΝΗ ) την δια του απο  18-6-1938 Β.Διατάγματος καθορισθείσαν ΠΟΛΕΜΙΚΗΝ ΣΗΜΑΙΑΝ των Συνταγμάτων Πεζικού .
Εις τον αυτόν επι των Εσωτερικών Υπουργόν ανατίθεμεν την δημοσίευσιν και εκτέλεσιν του παρόντος Διατάγματος  >>.

Πατήστε εδώ για να δείτε το Φ.Ε.Κ.
Στη φωτογραφία ο διοικητής του Συντάγματος Χωροφυλακής Μακρυγιάννη συνταγματάρχης Ευάγγελος ΣΟΦΡΑΣ παραλαμβάνων την πολεμική σημαίαν , ήτις απενεμήθη εις το Σύνταγμα δια τας προσφερθείσας υπο τούτου υπηρεσίας (Πηγή απο την ιστορία της Ελληνικής Χωροφυλακής 1936-1950 )